معامله در فارکس

آموزش بورس و بازار مشتقه

اوراق بهادار چیست | با دارایی نامشهود اما قابل انتقال بورس آشنا شوید

بازار بورس ایران دارای بخشی به نام بورس اوراق بهادار است که می‌تواند درآمد بالایی را برای سرمایه‌گذاران به همراه داشته باشد. اوراق بهادار یک نام عمومی است و این اوراق به‌طور کلی از ۳ نوع اصلی تشکیل شده‌اند که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند و سرمایه‌گذاران با توجه به شرایط و موقعیت خود، می‌توانند در هرکدام از آن‌ها سرمایه‌گذاری کنند. در این مقاله از سایت دکتر درخشی بررسی می‌کنیم، بورس اوراق بهادار چه نوع بازاری است؟ آیا اوراق بهادار به صورت فیزیکی وجود دارند و قابل مشاهده هستند؟ چند نوع اوراق بهادار وجود دارد؟ منظور از اوراق مشارکت و قرارداد سلف چیست؟ در این مطلب قصد داریم تمام ویژگی‌های اوراق بهادار و سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار را مورد بررسی قرار دهیم. اطلاع داشتن از این ویژگی‌ها و نیز صرف مقداری وقت برای یادگیری اصول کار کردن در بورس (اصولی که در دوره آموزش جامع بورس ایران بیان کرده‌ایم) شما را به سمت روش‌های بسیار موثرتری برای سودآوری رهنمون می سازد.

آشنایی با انواع دارایی‌های مشهود و نامشهود

به طور کلی می‌توان دارایی‌ها را به ۲ شکل مشهود و نامشهود تقسیم کرد. دارایی‌های مشهود، همانطور که از نامشان پیدا است، در دنیای فیزیکی موجود هستند و می‌توانید به راحتی به آن‌ها دسترسی پیدا کنید. از جمله این دارایی‌ها هم می‌توان به انواع وسایل نقلیه و املاک یا حتی ارز واقعی اشاره کرد.

این در حالی است که دارایی نامشهود وجود فیزیکی ندارد و تنها در دنیای مجازی می‌توان به آن دست پیدا کرد. به عنوان مثال، سرقفلی، برند، اوراق بهادار و سهام در بورس از جمله این نوع اموال هستند. در ادامه با تعریف اوراق بهادار و انواع آن، به‌عنوان یک دارایی نامشهود بیشتر آشنا می‌شویم.

با انواع اوراق بهادار آشنا شوید

اوراق بهادار نوعی ورقه یا مستندی است که تضمین کننده حقوق مالی برای دارنده می‌باشد و مالک می‌تواند هر زمان که تمایل داشت، دارایی خود را با کمک مستند انتقال دهد. در نظر داشته باشید که اوراق آموزش بورس و بازار مشتقه بهادار خود از انواع مختلفی ایجاد شده است که از جمله آن‌ها می‌توان به اوراق بدهی، اوراق صاحبان سهام و اوراق مشتقه اشاره کرد که هر کدام از این اوراق خود به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. در ادامه به بررسی دقیق‌تر انواع اوراق بهادار در بورس و بازار سرمایه می‌پردازیم.

اوراق صاحبان سهم

اوراق صاحبان سهم یا اوراق بهادار صاحبان سهام برای زمانی است که قصد داشته باشید سرمایه یک شرکت یا نهاد را به قسمت‌های مساوی تقسیم کنید که هر قسمت، همان سهم شرکت یا نهاد نام دارد. شما به اندازه وسعتان سهام یک شرکت را خریداری می‌کنید و سپس از جمله سهامداران آن به شمار خواهید رفت.

در نظر داشته باشید که هر سهم به صورت کاملا قانونی به هر فرد تعلق می‌گیرد و حق و حقوق هر سهم هم به خریدار اعطا می‌شود. لازم به ذکر است که سهام به روش‌های مختلفی دسته‌بندی می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به با نام و بی‌نام اشاره کرد. سهام بی‌نام بر خلاف نوع دیگر خود، در وجه حامل صادر شده و منشا آورده سرمایه‌گذار نیز به دو دسته سهام‌های نقدی و غیرنقدی تقسیم می‌شود.

اوراق بدهی چیست و معرفی انواع اوراق بدهی

علاوه بر اوراق صاحبان سهام، نوع دیگری از اوراق بهادار، اوراق بدهی نام دارد که خود از چند دسته تشکیل می‌شود. یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های بنگاه‌های اقتصادی تامین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای پروژه‌های مختلف است. در این صورت می‌توان به سراغ انواع اوراق بدهی رفت که به‌عنوان یکی از روش‌های ساده، سریع و یکی از کم‌هزینه‌ترین روش‌ها برای تامین سرمایه مورد نیاز شناخته می‌شود. به‌طور کلی می‌توان انواع اوراق بدهی در ایران را به ۲ نوع دولتی و شرکتی تقسیم کرد.

منظور از اوراق بدهی دولتی چیست؟

اوراق بدهی دولتی، اوراق بهاداری است که توسط دولت منتظر می‌شود و سررسید آن بلند مدت است. در واقع دولت برای جبران مشکل کسری بودجه یا تامین بودجه مورد نیاز برای انواع طرح‌های عمرانی خاص یا عام، این دسته از اوراق قرضه دولتی را ارائه می‌دهد. نرخ این نوع اوراق بدهی دولتی برای کل دوره ثابت است و از این رو شما با سرمایه‌گذاری در این زمینه، ریسک کمتری را متحمل می‌شوید.

منظور از اوراق بدهی شرکتی چیست؟

اوراق بدهی شرکتی توسط شرکت‌های مختلف منتشر می‌شوند. شرکت‌های بزرگ که مورد تایید سازمان بورس و اوراق بهادار هستند، این امکان را دارند که اوراق قرضه‌ای را برای پروژه‌های جدید خود منتشر کنند. برای امنیت بیشتر نیز این نوع از اوراق بدهی بورس مستقیما به بازار سرمایه متصل است. منظور از اتصال به بازار سرمایه این است که شرکت‌ها به‌جای مراجعه به بانک و ارائه اوراق بدهی شرکتی از طریق مجموعه بانکی کشور، خودشان با افزایش اعتبار در بازار سرمایه منافع مورد نیاز را جمع‌آوری می‌کنند. به همین خاطر می‌تواند برای سرمایه‌گذاران بسیار مقرون به صرفه باشد.

اوراق قرضه چیست؟

اوراق قرضه یکی از انواع اوراق بدهی در بازار سرمایه است. شما با خرید اوراق قرضه به نوعی پول خود را به ارائه‌دهنده اوراق، قرض یا وام می‌دهید. سپس در موعدی مشخص، شما پول خود را به همراه بهره که از پیش تعیین شده است، دریافت خواهید کرد.

اوراق مشارکت چیست؟

هر گاه شرکت یا نهادی دولتی یا خصوصی برای تامین هزینه‌های خود در پروژه‌های مختلف، اورا‌ق بهادار به صورت با نام یا بی‌نام را منتشر می‌کند، اوراق منتشر شده اوراق مشارکت نامیده خواهند شد. این دسته از اوراق بهادار به صورت عمومی فروخته می‌شود و افراد خریدار به میزان اوراق خریداری شده در سود پروژه سهیم خواهند شد.

اوراق قرضه اسلامی چیست؟

نوع دیگری از اورا‌ق بهادار بدهی وجود دارد که به آن اوراق قرضه اسلامی یا صکوک گفته می‌شود. به دلیل اینکه دریافت بهره در اسلام ربا و خلاف شرع است، در این نوع از اوراق بدهی سود به دو صورت ثابت یا شناور به مشتریان ارائه خواهد شد.

اوراق اجاره چیست؟

اوراق اجاره یا صکوک اجاره برای زمانی هستند که یک نهاد اقدام به خرید یک دارایی از هر نوعی (مانند ملک) می‌کند و در اختیار شرکت یا نهاد دیگری قرار می‌دهد. دریافت کننده باید در فواصل زمانی ثابت، مبلغی را به‌عنوان اجاره به نهاد ارائه دهنده و افراد صاحب صکوک اجاره‌ای پرداخت کند.

اوراق خزانه چیست؟

بسیاری از اوقات نیز این مورد پیش می‌آید که دولت برای پرداخت بدهی به یک پیمانکار در قبال کار انجام شده، بودجه لازم را ندارد و از این رو اوراق‌ بهاد‌اری را منتشر می‌کند که در آن موظف می‌شود تا پس از مدت خاصی به‌عنوان سررسید (مثلا یک سال)، تمام مبلغ پول را دریافت کند. پس از این مدت شما می‌توانید پول به همراه سود آن را دریافت کنید. این نوع اوراق، به اوراق خزانه معروف است.

اوراق مشتقه | یکی از انواع اوراق بهادار در ایران

اوراق مشتقه یکی از انواع اوراق بهادار است که به خودی خود ارزش چندانی ندارد. در واقع ارزش اوراق مشتقه در بازار ایران بر اساس دارایی یا کالای فیزیکی معامله شده تعیین می‌شود. حال دارایی می‌خواهد زعفران یا ارز باشد. به زبانی دیگر این دسته از اوراق بهادار، نوعی قرارداد هستند که در زمان معامله انعقاد می‌شوند و عملکرد آن‌ها بر اساس تغییر قیمت دارایی مشخص می‌شود.

در پاسخ به اینکه اوراق مشتقه شامل چیست باید گفت به‌طور کلی اوراق بهادار مشتقه به ۴ دسته تقسیم می‌شوند که شامل قراردادهای سلف، قراردادهای آتی، قرارداد اختیار معامله و قراردادهای معاوضه می‌باشد. در ادامه با دو نوع از برترین انواع اوراق مشتقه در ایران آشنا می‌شویم.

قراردادهای سلف

قراردادهای سلف در اورا‌ق مشتقه، قراردادهایی هستند که میان خریدار و فروشنده عقد می‌شوند و در هنگام خرید، فرد خریدار باید کل مبلغ قرارداد را به فروشنده پرداخت کند. در ادامه فروشنده متعهد می‌شود در تاریخ تعیین شده در قرارداد، خدمت ذکر شده آموزش بورس و بازار مشتقه یا کالای مورد نیاز را ارائه دهد.

قراردادهای آتی

قراردادهای آتی نوع دیگری از انواع اورا‌ق مشتقه در ایران هستند که از جهاتی، بسیار به قراردادهای سلف شباهت دارند. تنها تفاوت بین قرارداد سلف و قرارداد آتی این است که قراردادهای آتی در بورس کالا عقد می‌شوند و از این رو تحت نظارت کامل سازمان بورس هستند.

اوراق بهادار مشتقه در چه جایی معامله می‌شوند؟

به طور کلی ۳ نوع موقعیت برای معامله اوراق بهادار مشتقه وجود دارند که از جمله آن‌ها می‌توان به بورس اوراق بهادار، بورس کالا و بازار خارج از بورس اشاره کرد. در ادامه با این موقعیت‌ها آشنایی پیدا می‌کنیم:

بورس اوراق بهادار: بازاری است که در آن اوراق بها‌دار تحت نظر سازمان بورس معامله می‌شوند.

بورس کالا: بورس کالا هم همانطور که از نامش پیدا ست، بازاری ست که تحت نهادهای نظارتی مختلف و تنظیم‌کننده بازار انواع اوراق در آن معامله می‌شوند.

بازار خارج از بورس یا OTC : این بازار خارج از بورس است و برای معامله در آموزش بورس و بازار مشتقه آموزش بورس و بازار مشتقه آن، فضای متمرکز و خاصی وجود ندارد و معامله از طریق روش‌های مختلفی مانند تلفن همراه یا ایمیل انجام می‌شود.

انواع سهام اوراق بهادار چیست؟

اکنون که برای سوال بورس اوراق بهادار چیست پاسخ مناسبی پیدا کردید، برای سرمایه گذاری در اوراق بهادار لازم است کمی هم درباره انواع سهام اوراق بهادار بدانید. همانطور که گفته شد، سهام بخش‌های کوچک شده یک شرکت است و در بخش‌های مختلف اوراق بهادار مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله انواع سهام اوراق بهادار بورس می‌توان به سهام عادی و سهام ممتاز یا ترکیبی اشاره کرد که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شویم.

سهم عادی در بازار اوراق بهادار

سهام عادی در اصل همان رایج‌ترین برگه بازار اوراق بهادار است که در بورس اوراق بهادار نیز معامله می‌شود. هر سهام دارای دو ارزش اسمی و بازاری است. ارزش اسمی سهام در ایران ۱۰۰ تومان ارزش دارد و ارزش بازاری نیز همان قیمتی است که هر سهام معامله می‌شود و بر اساس میزان عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. در نظر داشته باشید که در اوراق بهادار و بورس شما با خرید سهام عادی، سود ثابت دریافت نمی‌کنید.

سهم ممتاز یا ترکیبی در اوراق بهادار

سهام ممتاز یا ترکیبی همانطور که از نامش مشخص است، سهام ممتاز بازار سرمایه و بورس اوراق بهادار است که علاوه بر ویژگی‌های سهام عادی، امتیازات دیگری هم در اختیار فرد قرار می‌دهد. از جمله این امتیازات می‌توان به تعلق سود ثابت به سهام اشاره کرد. همچنین اگر در مجموع یک شرکت سودی تقسیم شود، ابتدا سود سهام ممتاز پرداخت می‌شود و حتی در صورت انحلال شرکت نیز سهامداران ممتاز سرمایه خود را نسبت به سهامداران عادی زودتر دریافت می‌کنند.

حق تقدم سهم چیست؟

تصور کنید که شما در حدود ۱۰۰۰ سهم از یک شرکت را با کمک اوراق بهادارا خریداری کرده‌اید. اکنون شما به اندازه ۱۰۰۰ سهم حق مالکیت در شرکت را دارید. حال شرکت قصد دارد تا افزایش سرمایه بدهد و به عنوان مثال ۵۰ درصد باید برگه سهام جدید منتشر کند.
در شرایط ذکر شده، پس از افزایش سرمایه، شما همان ۱۰۰۰ سهم را خواهید داشت؛ اما ارزش آن کمتر از قبل می‌شود و برای رساندن به ارزش گذشته، در شرکت به شما حق تقدم خرید برگه سهام جدید آن هم به یک قیمت اسمی اعطا می‌شود.

سهم جایزه در اوراق بهادار

تصور کنید شرکتی که شما سهامدار آن هستید افزایش سرمایه داشته است. در این حالت شما در گذشته ۱۰۰۰ سهم ۵۰۰ تومانی داشته‌اید و پس از افزایش سرمایه، شرکت برای شما برگه خرید سهام را صادر می‌کند. در این صورت شما سهام مورد نظر را با قیمتی بسیار پایین‌تر خریداری می‌کنید و برای اینکه از حق و حقوق شما دفاع شود، ۱۰۰۰ سهم عادی نیز به شما اعطا خواهد شد. از این رو ارزش سرمایه شما تغییری نمی‌کند اما تعداد سهم‌های شما رشد زیادی خواهد کرد.

سهام با نام و بی‌نام در بازار اوراق بهادار

انواع دیگری از سهام اوراق بهادار وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به دو نوع بی‌نام و با نام اشاره کرد. اگر در هنگام خرید سهام یک شرکت، نام مالک یا خریدار در برگه خرید سهم یا دفتر سهام شرکت ثبت شده باشد، سهام خریداری شده سهام با نام نامیده می‌شود. این در حالی است که اگر اسم فرد ثبت نشود، تنها برگه خرید سهام به او اعطا می‌شود. از این رو سهام در وجه حامل صادر می‌شود. در نظر داشته باشید که این نوع سهام اوراق بهادار مانند نوع با نام قابلیت انتقال دارد. البته که سهام با نام، ارتباط میان شرکت با شما را آسان‌تر خواهد کرد.

انواع سهام نقدی و غیرنقدی

در بورس اوراق بهادار دو نوع دیگر سهام وجود دارد که نقدی و غیر نقدی نام دارند. این نوع سهام اوراق بهادار به این صورت هستند که اگر شما در ازای خرید سهام یک شرکت مبلغی را پرداخت کنید، به آن سهام نقدی و در صورتیکه برای خرید به‌جای پول از دارایی‌های دیگر (مانند املاک یا انواع زمین) استفاده کنید، سهام خریداری شده سهام غیرنقدی نامیده خواهد شد.

برای سودآوری در اوراق بهادار سرمایه‌گذاری کنید

همانطور که در این مقاله سایت دکتر درخشی با یکدیگر مرور کردیم، به‌طور کلی اورا‌ق بهادار آموزش بورس و بازار مشتقه به ۳ نوع اوراق صاحبان سهم، اوراق بدهی و اوراق مشتقه تقسیم می‌شود که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. در این زمانه که بازار سرمایه‌گذاری بسیار داغ است، بازار بورس اوراق بهادار گزینه بسیار مناسبی برای سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود. سودآوری در این بازار بستگی به میزان تحقیقات و آگاهی شما نسبت به انواع اوراق بهادار و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری در این حوزه دارد که جملگی این موارد را ما در دوره های آموزشی آنلاین پرکاربرد دوره مقدماتی بورس و دوره پیشرفته بورس از صفر تا به صد به زبانی ساده و همه فهم توضیح داده‌ایم. بدین ترتیب، شما می‌توانید به‌طور موثر با فراگرفتن مباحث مقدماتی بورس ایران بذر سرمایه خود را در محل درست و با اقدامات کافی بکارید و سپس با تسلط بر مباحث پیشرفته، به وقت درست اقدام به درو کردن کنید.

امیدواریم که از خواندن این مقاله لذت برده باشید. نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید و اگر سوالی درباره بورس اوراق بهادار دارید، در قسمت نظرات پایین صفحه مطرح کنید تا کارشناسان سایت دکتر درخشی در سریع‌ترین فرصت ممکن پاسخگوی شما عزیزان باشند.

ابزار مشتقه چیست؟

ابزار مشتقه یک ابزار زیرمجموعه اوراق بهادار است که برای کاهش ریسک طراحی شده‌است. این ابزار اوراقی معاملاتی هستند که می‌توان با آن‌ها با هزینه کمی سرمایه‌گذاری خود را بیمه کرده و سود قطعی و گاها ضرر صفر از آن داشته باشید. البته هر نوع از ابزار مشتقه ریسک را کم نمی‌کند اما می‌تواند میزان سود را چند برابر ‌کند. در این مقاله با ما همراه باشید تا به‌طور کامل با این ابزار آشنا شوید.

نسبت سود و ریسک در بازار

در بازار سوددهی، ریسک بالا در صورت موفقیت با سود بالا همراهی دارد و افرادی که دنبال سود بیشتر هستند طبیعتا باید ریسک‌پذیری بیشتری داشته‌ باشند این اصل بازار در همه زمینه‌ها چه بازار محصولات و چه بازار مالی صدق می‌کند و همان‌طور که با ریسک زیاد راه سود زیاد فراهم‌تر است احتمال ضرر هم بالاتر می‌رود.

قیمت‌گذاری ابزار مشتقه در بازار

در هر بازار ۲ عامل روی قیمت‌گذاری موثر است: ارزش اولیه ماده معامله و میزان عرضه آن و تقاضای آن محصول. مثلا برای ورود بازاری با عرضه اولیه وارد بازار سهام می‌شود ارزش اولیه سهام را بر اساس ارزش اسم شرکت و دارایی و سودآوری آن تعیین می‌کنند و پس از ورود شرکت به بورس عرضه و تقاضا قیمت سهم آن را تعیین می‌کند. اینکه متصور شویم پس از ورود شرکت به بورس تنها عرضه و تقاضا اهمیت دارد صحیح نیست زیرا ارزش ذاتی آن هم بهایی دارد که معامله‌گران حاضرند آن را آموزش بورس و بازار مشتقه بپردازند.

چرا به موضوعات فوق پرداختیم؟ برای اینکه به شما بگویم در بازار اوراقی هم وجود دارند که ارزش آن‌ها مثل مثال قبل بر پایه متغییرهایشان نیست، بر پایه قیمت چیزی است که این برگه‌ها به نامش صادر شده‌است برای همین هم به آن‌ها ابزار مشتقه گفته می‌شود (مشتق شده از شئ مورد نظر).

این ابزار توسط متخصصین به هدف کاهش ریسک معاملات ساخته شده ‌است.

پیشنهاد میکنیم مقاله نکات طلایی مدیریت ریسک و سرمایه گذاری را مطالعه کنید.

انواع ابزار مشتقه:

  1. . قراردادهای اختیار معامله
  2. قرارداد آتی که دارای مقررات و سازمان‌دهی است.
  3. قرارداد انتقال (آتی بی مقررات که سازمانی در آن دخالت ندارد )
  4. قرارداد معاوضه (سوآپ)

قراردادهای مشتقه:

قرارداد مشتقه هم در بازار بورس و هم بازار خارج بورس فعالیت دارد. بورس دارای محل معین فیزیکی است قیمت را در بازار بورس عرضه و تقاضا تعیین می‌کنند. در بورس برخلاف بازار خارج بورس (فرابورس) قراردادها حتما استاندارد می‌شوند و قوانین منظمی دارند، در ضمن این قیمت‌ها برای تمام افرادی که وارد بازار شوند یکسان است. قراردادهای بورسی در انواع ابزار مشقته شامل اختیار معامله و آتی می‌شود. بازارهای غیربورسی مکان فیزیکی ندارند و به‌صورت آنلاین و تلفنی فعالیت می‌کنند. در این مورد، مکالمات تلفنی ضبط شده به عنوان اسناد استفاده می‌شوند.

انواع قرارداد معمول ابزار مشتقه:

  1. معاملاتی که در آینده انجام می‌شوند: شامل دو دسته هستند، قراردادهای آتی وقراردادهای آینده.
  2. قرارداد اختیار معامله: توافق بین خریدار و فروشنده است طوری که یکی از آن‌ها به ازای مبلغ مشخصی به طرف مقابل اختیار فروش کالای خاصی را به مقدار مشخص، با قیمتی که در آینده مشخص می‌شود می‌دهد.

چند دسته دیگر از ابزارهای مشتقه عبارتند از:

برگرفتگان ارزی، برگرفتگان سرمایه ،برگرفتگان اعتباری، برگرفتگان کالایی، برگرفتگان نرخ بهره

برگرفتگان چیست؟ برگرفتگان یک نوع قرارداد مالی است که ارزش آن از دارایی، نرخ بهره، نرخ ارز یا شاخص‌ها مشتق می‌شود.

قراردادهای آتی ابزار مشتقه

تنها تضمین اجرای این نوع قرارداد مشتقه اوراق و اعتماد طرفین است، برای همین هم آتی نامگذاری شده‌است. هیچ سازمانی بر قرارداد و شرایطش نظارت ندارد. طی این قرارداد فروشنده توافق می‌کند مقدار مشخصی کالا را با قیمت از پیش تعیین شده در زمان و مکان خاصی به خریدار واگذار کند.

مثالی درباره محصولات می‌تواند این نوع قرارداد را بیشتر توضیح دهد: کشاورزی را تصور کنید که از بذرهای بهتر و گران‌تر استفاده می‌کند و از آن‌ها مراقبت بهتری به ‌عمل می‌آورد و به طبع انتظار دارد آن را با قیمت بیشتر بفروشد اما هنگام به بار آمدن محصول عرضه و تقاضا زیاد می‌شود. محصول او شاید کیفیت بیشتری داشته باشد ولی قربانی قیمت بازار می‌شود و مشتریان از همکارهایش که محصولات ارزان‌تری ارائه دادند خرید می‌کنند. در این میان کارخانه‌ای که از این محصول بعنوان ماده اولیه استفاده می‌کند و به دنبال محصول خوب است با این کشاورز آشنا می‌شود اما عرضه کشاورز کمتر از میزان موردنیاز کارخانه است پس اگر بین این دو قرارداد آتی بسته شود کشاورز می‌تواند زمین خود را گسترش دهد بدون این‌که نگران نفروختن محصولاتش باشد و کارخانه هم مواد اولیه آینده را فراهم نموده‌است. قیمت محصول از پیش تعیین شده است پس چگونه ریسک کاهش‌یافته است؟ اگر قیمت محصول طی این مدت افزایش پیدا کند کارخانه ضرر اندکی می‌بیند و اگر کاهش پیدا کند حداقل کشاورز مطمئن است تمامی محصولاتش فروش میرود.

تصویر گرافیکی دو لپ تاپ زردو دو شخص که با هم دست میدهندو توافق از طریق فضای غیر فیزیکی

قرارداد انتقال اوراق مشتقه:

قرارداد انتقال شبیه قراردادهای آتی است: دو طرف یک معامله بر سر زمان تحویل مشخص یک محصول با قیمت ثابت توافق می‌کنند. اما تفاوت این قرارداد با قرارداد آتی این است که قرارداد آتی در محیط بورس انجام می‌شود، اما قرارداد انتقال به‌صورت فرا بورس انجام می‌شود. همین اختلاف باعث می‌شود تفاوت‌های دیگری هم به‌وجود بیاید مثل:

  • قراردادهای آتی استاندارد هستند و قراردادهای انتقال غیراستاندارد هستند.
  • دو طرف معامله‌کننده در قرارداد آتی نیازی به شناخت همدیگر ندارند، زیرا معامله غیرمستقیم و از طریق کارمند بورس انجام می‌شود اما در قرارداد انتقال معامله مستقیم انجام می‌شود پس دو طرف معامله باید همدیگر را بشناسند.
  • نرخ و قیمت دارایی در قرارداد آتی کاملاً مشخص است، اما این وضوح در قراردادهای انتقال وجود ندارد.آموزش بورس و بازار مشتقه
  • نوع دارایی و کیفیت آن در هر دو قرارداد کاملاً مشخص است. ریسک قرارداد انتقال از قرارداد آتی بیشتر است، چرا که طرفین خودشان به تنهایی باید از تضمین مالی طرف مقابل مطمئن شوند و سازمان بورس در میان نیست که آن را تایید کند، این موضوع در اوراق آتی توسط سازمان بورس تأیید می‌شود و امنیت آن به همین خاطر بیشتر است.

قرارداد اختیار معامله اوراق مشتقه

قرارداد اختیار معامله پیچیده‌ترین نوع ابزار مشتقه است. در این ابزار جالب که خریدار و فروشنده توافق می‌کنند تا در آینده معامله‌ای را انجام دهند. در این قرارداد، فرد خریدار باید مبلغ معینی را پرداخت کند تا در زمان از پیش تعیین شده و قیمتی که در قرارداد وضع شده است، حق خرید یا فروش یک محصول خاص را دریافت کند. فرد فروشنده هم در ازای دریافت این مبلغ، حق خرید و فروش دارایی را به شخص خریدار واگذار می‌کند.

در این نوع قرارداد مشتقه، خریدار می‌تواند از حق خود بگذرد و معامله را انجام ندهد اما در این صورت مبلغ که پرداخت کرده است از دست خواهد داد. این در صورتی است که فروشنده هر وقت که خریدار اراده کند، باید مفاد قرارداد را اجرا کند. این نوع از قراردادها پیچیدگی و ریسک بالایی دارند و معمولاً افرادی که توانایی انجام ریسک بالا دارند، به سراغ این نوع قرارداد می‌روند. اگر شخصی بدون آگاهی کافی چنین قراردادی ببندد، ممکن است خطرات بسیاری برایش بوجود بیاید.

قرارداد معاوضه اوراق مشتقه:

قرارداد معاوضه نوعی قرارداد خارج از بورس از زیرمجموعه اوراق مشتقه است که در بازارهای آزاد بین طرفین یک معامله بسته می‌شود و ماهیت آن هم مثل قرارداد انتقال شباهت زیادی به قراردادهای آتی دارد. امروزه قراردادهای معاوضه در بین معاملات خارج از بورس طرفداران زیادی دارند. قرارداد معاوضه هم مثل قراردادهای آتی در نظر بگیرید با این فرق که در آن به جای فروشنده و خریدار از اصطلاحات نرخ «ثابت» و نرخ «شناور» استفاده می‌شود.

در ابتدای زمان معامله این قرارداد مبلغی بین طرفین رد و بدل نمی‌شود و مقدار سوآپ ابتدای معامله «صفر» است (در قراداد معاوضه ارزی این‌گونه نیست و طرفین مبلغ فرضی ارز را رد و بدل می‌کنند). در این نوع قرارداد زمان‌های پرداختی متنوعی است و یکی نیست زیرا در این قرارداد مجموعه‌ای از جریان‌های نقدی داریم نه تنها یک جریان. در قرارداد معاوضه برای تسویه دو تاریخ زمانی تعیین می‌کنند که باید در آن پرداخت صورت گیرد. این قراردادها تاریخ اتمام مشخص دارند که در آن پرداخت‌ها به پایان می‌رسد.

قرداد سوآپ (مانند دیگر قردادهای خارج از بورس ابزار مشتقه) با ریسک بالایی همراه است. هر زمان که یکی از طرفین در انجام بندهای قرارداد کوتاهی کند، این ریسک خود را نشان می‌دهد.

اعضا بازار مشتقه

دو گروه از اعضا در بازار مشتقه وجود دارند:

  1. افرادی که می‌خواهند ریسک سرمایه‌گذاریشان را کم کنندیا ریسک را در حدی کاهش دهند که ضرر جبران نشدنی نداشته باشد. در بعضی موارد حتی می‌توان ریسک را به سطح صفر رساند.
  2. . این دسته افرای هستند که دنبال ریسک بالا هستند تا به سود کلان برسند و با این ابزار سود بالا با ضرر کمتر بگیرند. این افراد را به اسم سفته‌بازان هم می‌شناسند.

مزایای ابزار مشتقه

گاهی نوسانات قیمت در عرضه و تقاضا آسیب جبران ناشدنی به تولیدکننده وارد می‌کند اما با قرارداد ابزارمشتقه مثل قرارداد آتی می‌توان به فروش ‌رفتن تمام محصولات در عرضه و تقاضای بالا اطمینان کرد. ابزار مشتقه به‌علت ریسک می‌تواند بهترین گزینه برای رفع نیازهای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان باشد.

اوراق بهادار مشتقه مزایای بی‌نظیری دارد که به‌طور کلی بهترین مزایای آن شامل موارد زیر است:

۱. افزایش یافتن معاملات:

استفاده از اوراق مشتقه با کاهش ریسک باعث می‌شود تا معامله‌گران متفاوت بتوانند معاملات بیشتری انجام دهند. گاهی اوقات از طریق پایین بودن قیمت اوراق مشتقه یک دارایی خاص به نسبت قیمت دارایی پایه این اوراق باعث می‌شوند تقاضا برای آن اوراق بیشتر شود و در نتیجه نرخ معاملات کلی بازار نیز با آن افزایش پیدا کند.

۲.کاهش یافتن ریسک معاملات

اصلی‌ترین مزیتی که در وهله نخست اوراق بهادار مشتقه برای آن ساخته شد کاهش ریسک ضرر است. در واقع با بستن قراردادهای مشتقه، هر دو طرف یک معامله (فروشنده و خریدار) با آگاهی و کارشناسی معامله می‌کنند و هر دوی آن‌ها از شوک‌های نوسانات قیمت بازار در امان خواهند بود. طرفین در معاملات مشتقه از فروش محصول و فراهم بودن ماده اطمینان دارند و در این قراردادها به نسبت دیگر اوراق بورس اطمینان خاطر بیشتر و استرس کم‌تر است، همین هم سبب می‌شود تمرکز فروشنده تنها روی تأمین دارایی قرارداد در زمان معین باشد.

۳.نقدینگی بالا و دریافت راحت آن

هرکسی که دارایی‌های مالی می‌خرد، به دنبال راهی است تا نقدینگی سرمایه خود را بالاتر ببرد. وقتی نقدینگی یک بازار بالا است، افراد هر وقت بخواهند توان این را دارند که دارایی خود را به پول نقد تبدیل کنند و آن را از معامله دربیاورند. یک مزیت مهم بازار اوراق مشتقه این است که نقدینگی بالایی دارد. شاید برایتان سوال باشد چرا نقدینگی در این نوع قرارداد بالا است؟ دلیل این است که در این قرارداد نسبت به بازار بورس و دیگر بازارها هزینه مبادلات پایین‌تر است و معامله در آن با سرعت بیشتری انجام می‌گیرد. پس اگر شما هم دنبال نقدینگی بالا هستید این اوراق برای شما بسیار مناسب است.

با این‌که برخی افراد ممکن است از این قرارداد زیان ‌ببینند، نمی‌توان نسبت آماری آن را در کاهش ریسک زیان را نادیده گرفت. و در کل قرارداد ابزار مشتقه در سیستم اقتصادی عملکردی مثبت از خود به جا گذاشته‌است. تا زمانی که کسی از معامله اوراق مشتقه در مقابل ضرر نفر مقابل، سود ببرد معاملات اوراق مشتقه تأثیر خاصی روی سیستم اقتصادی نخواهد داشت. لازم به ذکر است خیلی از ضررها در ابزار مشتقه تنها ناشی از این است که یکی از طرفین در انجام بند قرارداد بسته شده کوتاهی کند.

معایب ابزار مشتقه

ابزار مشتقه، با وجود تمامی مزایایی که نام بردیم، درصورت رعایت نکردن اصول معامله معایبی دارند که ممکن است داد و ستد این اوراق را به خطر بیاندازد. به طور خلاصه معایب شامل:

۱. پیچیدگی بودن معاملات مشتقه:

در طول زمان تنوع و پیچیدگی معاملات مشتقه بیشتر می‌شود؛ به طوری که استفاده از آن‌ به ابزارهای پیشرفته ریاضی نیاز دارد. این پیچیدگی‌ها باعث می‌شود تا افراد کمی بتوانند به طور کافی از کارکرد آن مطلع شوند و همین بی اطلاعی اشخاص ضررهایی وارد می‌کند که شرکت‌ها را برای محاسبه سود و زیان مشتقه خود با مشکل روبرو می‌کند. همین شرایط امکان ورشکستگی بنگاه‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد.

۲. افزایش میل به انجام بازی‌های بورس‌

ابزار مشتقه با هدف اصلی کاهش ریسک بوجود آمدند اما در حال حاضر درصد قابل توجهی از این معاملات با انگیزه خرید و فروش‌های متداوم برای کسب سود بیشتر انجام می‌شود. حتی اگر بورس بازان دلایل قانع کننده برای این کار داشته‌ باشند، باز هم این موضوع باعث آسیب رسیدن به بازارهای زیادی شده و می‌شود.

شما می‌توانید از مشاورین و کلاس‌های آفلاین یا آنلاین درباره‌ی ابزار بورس بیشتر بیاموزید و فراموش نکنید اصل سود بیشتر/ ریسک بیشتر اصل اساسی بازار است!

بازار مشتقه چیست؟

بازار مشتقه چیست؟

در صورتی که در بازار بورس فعال باشید، نام بازار مشتقه را شنیده‌اید. بازار مشتقه یا Derivative Market یکی از انواع بازارهای مالی در کنار بازار سهام و اوراق بهادار است که شرایط و مقررات خاص خود را دارد. در بازار مشتقه قراردادهایی به صورت استاندارد وجود دارد که قیمت و شرایط آن‌ها کاملا مشخص است. به طور معمول قراردادهای بازار مشتقه در بورس معامله می‌شود اما برخی از اوقات قراردادهای بازار مشتقه در بازار خارج از بورس نیز وجود دارد که براساس توافق میان طرفین معامله خرید و فروش می‌شود و شرایط آن‌ها قابل تغییر است. در این مقاله ما قراردادهایی که در بازار بورس معامله می‌شود را توضیح خواهیم داد.

بازار مشتقه را می‌توان بازار آتی یا آینده نیز خواند. یعنی بازاری که معاملات آن در لحظه حال انجام شده اما داد و ستد کالا یا خدمات به زمان معینی در آینده موکول می‌شود. در واقع در بازار مشتقه بر خلاف بازار آنی، دو طرف سرمایه‌گذاری در خصوص معامله کالا در زمانی معین در آینده، به توافق می‌رسند و در زمان مذکور، پول معامله پرداخت و کالا یا خدمات دریافت می‌شود.

بازار مشتقه برای چه معاملاتی خوب است؟

به طور کلی بازارهای مالی، اوراق و محصولاتی که در آن‌ها معامله می‌شود برای تسهیل سرمایه‌گذاری، هدایت بهینه منابع مالی و تأمین درست نقدینگی ایجاد شده است. در بازارهای اقتصادی مدت زمانی طول می‌کشد تا یک محصول یا خدمت آماده شود. به عنوان مثال کالای تولیدی یک کارخانه، ممکن است سه ماه دیگر به مرحله بهره‌برداری و تولید برسد و این کارخانه برای پیش بردن فعالیت‌های تولیدی خود، نیاز به درآمد دارد. یکی از روش‌هایی که می‌توان ریسک عدم وجود نقدینگی را کاهش داد، مشارکت در بازار مشتقه است. به این صورت که یک سرمایه‌گذار، هزینه‌های احتمالی کارخانه‌دار را در قبال یک قرارداد معین و مشخص، متقبل شده و کارخانه‌دار نیز تضمین می‌کند در زمان تعیین شده، کالای مورد نظر را به دست خریدار خود برساند. این نوع داد و ستد و معامله کمک کرده تا چرخ اقتصاد بچرخد و ریسک فعالیت‌های اقتصادی کاهش یابد.

ابزارهای بازار مشتقه کدامند؟

برای آنکه به خوبی بتوانیم با بازار مشتقه و نحوه فعالیت در آن آشنا شویم لازم است، ابزارهای بازار مشتقه را به خوبی بشناسیم. ابزارهای مشتقه نوعی از ابزارهای مالی هستند که از یک دارایی پایه مشتق شده‌اند. به عبارت دیگر ارزش آن‌ها با استفاده از ارزش یک دارایی دیگر تعیین می‌شود. دارایی‌ها پایه می‌تواند دو نوع زیر باشد:

  • دارای‌های مالی: ابزارهای مالی، شاخص‌های مالی، نرخ ارز، نرخ بهره، سهام و .
  • دارایی‌های کالایی: محصولات پتروشیمی، فلزات اساسی، طلا، زعفران، سکه و .

در این بازار همانند سایر بازارهای مالی، ابزارهای مختلفی وجود دارد که افراد براساس نیازمندی‌ها و انتظارات خود از آن‌ها استفاده می‌کنند. هر کدام از این ابزارها می‌تواند بر روی یک دارایی پایه از جمله مالی یا کالایی باشد.

مهم‌ترین ابزارهای این بازار عبارت است از:

در ادامه به تعریف هر کدام از این ابزارها می‌پردازیم.

1- قرارداد اختیار معامله یا آپشن

در این نوع قرارداد، خریدار اختیار می‌تواند حق خرید یا فروش دارایی یا کالای مشخصی را، با قیمتی مشخص در آینده، داشته باشد. در واقع خریدار اختیار با پرداخت وجهی به فروشنده اختیار، اختیار خرید آموزش بورس و بازار مشتقه یا فروش کالا یا دارایی فروشنده را برای خود می‌کند.این مدل قرارداد، دو نوع قرارداد اختیار خرید و قرارداد اختیار فروش را شامل می‌شود.

در قرارداد اختیار خرید، خریدار این حق را دارد تا کالا یا دارایی مشخصی را در زمانی مشخص و با قیمت تعیین شده در صورت رضایت فروشنده، خریداری کند. اگر خریدار مایل به خرید نباشد می‌تواند خرید خود را انجام نداده و پول را پرداخت نکند، اما اگر مایل به انجام معامله باشد، فروشنده باید تعهدات قرارداد را اجرا کند. در قرارداد اختیار فروش، خریدار اختیار می‌تواند کالا یا دارایی مشخص با قیمت مشخص را در صورت تمایل، به فروشنده اختیار بفروشد. در این معامله نیز اگر خریدار اختیار فروش به دنبال ادامه دادن معامله خود باشد، فروشنده باید تعهد خود را اجرا کند، در غیر اینصورت اگر خریدار به دنبال حق خریداری خود نباشد فروشنده ملزم به اجرای تعهدات خود نیست.

برای روشن شدن موضوع حق خرید و فروش می‌توان به مثالی اشاره کرد: ما در طول یک سال مایلیم از خدمات یک هتل مشخص بهره ببریم اما این امکان وجود دارد که در زمانی که ما مایل به استفاده از خدمات هتل هستیم، هتل ظرفیت نداشته باشد. برای اینکه ریسک عدم ظرفیت هتل را کنترل کنیم، با خرید حق استفاده از خدمات هتل، این امکان را برای خود ایجاد می‌کنیم تا هر زمانی که دلمان خواست از خدمات هتل بهره ببریم. هتل نیز به موجب مفاد این تعهدنامه ملزم است در زمان‌‌های مذکور خدمات مورد نیاز را ارائه کند. حال اگر ما خواهان استفاده از خدمات هتل نباشیم، هتل این خدمات را ارائه نمی‌کند و ما نیز تنها مبلغ ابتدایی قرارداد معامله را پرداخته‌ایم. در واقع می‌توان گفت این نوع قراردادها برای پایین آوردن ریسک‌های معاملاتی در بازار صورت می‌گیرد.

2- قرارداد آتی و پیمان آتی

قرارداد آتی همانطور که از نامش بر می‌آید قول و قرار برای داشتن یک معامله در آینده را می‌رساند. بر اساس قرارداد آتی خریدار تضمین می‌کند، در زمانی مشخص در آینده کالایی را با قیمت تعیین شده خریداری کند؛ و فروشنده نیز تضمین می‌کند کالایی را در زمان مذکور در اختیار خریدار معامله قرار دهد. خریداران قرارداد آتی می‌توانند معامله خود را قبل از زمان سررسید به فرد دیگری بفروشند. خریدار قرارداد آتی به دلیل ریسک افزایش قیمت دارایی در آینده در این معامله وارد می‌شود و فروشنده قرارداد آتی برای ریسک کاهش قیمت دارایی اقدام به فروش دارایی خود می‌کند. برای تضمین انجام قرارداد، دو طرف معامله وجه تضمینی را به اتاق پایاپای بورس می‌دهند و در زمان سررسید خریدار وجه قرارداد را به فروشنده خواهد داد.

در بازار بورس ایران تاکنون قراردادهای آتی بر روی سکه، طلا، زیره، زعفران و پسته معامله شده است. برای معامله قراردادهای آتی، نیاز است مشتریان به کارگزاری‌های معتبر بورس مراجعه کرده و کد آتی خود را دریافت کنند.

پیمان آتی نیز به قرارداد آتی شبیه است ولی تفاوت آن‌ها این است که قرارداد آتی در بازار بورس معامله می‌شود اما پیمان آتی در بازار خارج از بورس وجود دارد. در پیمان آتی خریدار و فروشنده با هم بر معامله یک دارایی با قیمت، زمان و مشخصات مشخص با هم توافق می‌کنند.

3- قرارداد سلف

در قرارداد سلف، خریدار وجه دارایی مورد معامله را پرداخت می‌کند و فروشنده ملزم است که در تاریخ سررسید، کالا را به خریدار تحویل دهد. مزیت این نوع قرارداد برای خریدار این است که ریسک افزایش قیمت در آینده را برای خود کاهش خواهد داد و با افزایش قیمت دارایی در آاینده سود کسب خواهد کرد. فروشنده نیز می‌تواند از مبلغ دریافت کرده، هزینه‌ و بدهی‌های خود را کاهش دهد. به عبارت دیگر در این نوع قرارداد خریدار معامله یا کالا پول معامله و کالایی را که در آینده می‌خواهد دریافت کند را پیش‌پرداخت می‌کند. معامله سلف را می‌توان به نوعی برعکس معامله نسیه دانست. در معامله نسیه، ابتدا کالا یا خدمت دریافت می‌شود و سپس در اینده وجه آن پرداخت می‌شود.

در بازار بورس ایران، قرارداد سلف موازی نیز وجود دارد که در آن خریدار یک معامله سلف می‌تواند آن را به فرد دیگری بفروشد.

4- قرارداد سوآپ

قرارداد سوآپ یا معاوضه، قراردادی است که براساس آن عواید حاصل از یک ابزار مالی خرید و فروش می‌شود. دارایی پایه حرف اول را در این نوع قرارداد که بیشتر به قراردادهای مشتقه خارج از بورس اختصاص دارد، می‌زند. دارایی پایه‌ای که می‌تواند اوراق قرضه، وام، شاخص سهام و یا سبد دارایی‌های بورسی باشد. این نوع قرارداد بیشتر میان شرکت‌ها بسته می‌شود. برای مثال دو شرکت با هم توافق می‌کنند که عواید حاصل از جریان‌های نقدی خود را در تاریخی مشخص با هم عوض کنند.

کشف قیمت در بازار مشتقه

با توجه به تنوعی که در بازار مشتقه وجود دارد، نیاز است تا قیمت پایه محصولات عرضه شده در این بازار تعیین شود. کاری که با کمک بازار قراردادهای آتی صورت گرفته و کمک می‌کند سرمایه‌گذاران با خیال آسوده نسبت به معامله در این بازار اقدام کنند.

تفاوت بازار نقدی با بازار مشتقه چیست؟

در بازار نقدی معامله در لحظه صورت می‌گیرد اما در بازار مشتقه معامله برای قید زمانی آینده صورت می‌گیرد.

با توجه به اینکه معاملات بازار مشتقه برای زمان آینده است سرمایه‌گذاران باید با بررسی دقیق شرایط نسبت به سرمایه‌گذاری اقدام کنند تا دچار ضرر و زیان نشوند. به طور کلی فعالیت در هر بازاری نیازمند داشتن دانش آن بازار است. بازار مشتقه به دلیل پیچیدگی‌ها و مقرراتی که دارد، باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد و سرمایه‌گذاران قبل از شروع معامله در این بازار، اطلاعات کافی را کسب کنند.

نحوه خرید و فروش در بازار مشتقه (قراردادهای آتی و اختیار معامله)

نحوه خرید و فروش در بازار مشتقه (قراردادهای آتی و اختیار معامله)

بازار مشتقه شامل قراردادهای آتی و اختیار معامله است. در قرارداد آتی دو طرف معامله تعهد می‌کنند که کالایی را در زمانی مشخص در آینده معامله کنند اما در قرارداد اختیار، اوراق اختیار خرید یا فروش خریداری می‌شوند و خریدار این اختیار را دارد که از آن استفاده کند یا نکند. در ادامه نحوه خرید و فروش هر یک از این اوراق را توضیح می‌دهیم.

نحوه خرید و فروش قراردادهای آتی

برای معامله قراردادهای آتی، مانند معامله هر ورقه بهادار دیگری، نیاز به سامانه معاملاتی دارید. شما می‌توانید با مراجعه به کارگزاری، به سامانه و کد معاملاتی مخصوص بازار آتی دسترسی پیدا کنید.

حالا که کد معاملات آتی را دریافت کردید، می‌توانید معاملات خود را آغاز کنید.

مرحله اول: واریز وجه

اولین قدم برای شروع معاملات در هر بازاری شارز حساب است. برای این معاملات نیاز به دو حساب دارید، حساب عملیاتی و حساب پشتیبان. حساب عملیاتی یا حساب در اختیار بورس یک حساب مشترک با سازمان بورس است. شما نمی‌توانید از این حساب پول برداشت کنید و حق برداشت منحصرا در اختیار سازمان بورس است. حساب پشتیبان یا حساب شخصی حسابی است که به حساب عملیاتی وصل می‌شود و برای برداشت وجه کاربرد دارد. در حال حاضر افتتاح این دو حساب تنها از طریق بانک‌های ملت و سامان امکان پذیر است. دقت کنید که هر دو حساب عملیاتی و پشتیبان باید از یک بانک باشند.

برای شارژ حساب معاملات آتی دنبال درگاه واریز وجه نگردید. چون نیاز نیست وجهی به حساب کارگزار پرداخت کنید، بلکه باید حساب در اختیار بورس خود را شارژ کنید. پس می‌توانید با مراجعه به بانک یا روش‌های آنلاین پرداخت وجه، این کار را انجام دهید.

پس از شارژ حساب در اختیار بورس، به بخش «مدیریت مالی» در سامانه معاملات آتی مراجعه کرده و حساب خود را بروزرسانی کنید تا وجه واریز شده در سامانه نمایش داده شود.

مرحله اول: واریز وجه

مرحله دوم: انجام معاملات

پس از این که حساب‌تان را شارژ کردید نوبت آن رسیده که نماد مورد نظرتان را پیدا کنید. نام نمادهایی که در بازار آتی معامله می‌شوند در سایت بورس کالا به ادرس cdn.ime.co.ir آمده است. در حال حاضر تنها زعفران، پسته و زیره سبز در این بازار معامله می‌شوند. تصویر نیز تابلو معاملات آتی را نشان می دهد.

مرحله دوم: انجام معاملات

رنگ‌های سبز و قرمز در این تابلو نشان‌دهنده افزایش یا کاهش قیمت، حجم معاملات، موقیعت‌های باز و غیره می‌باشند.

پس از این که نماد مورد نظرتان را انتخاب کردید، به صفحه خود در سامانه معاملات آتی مراجعه کنید. در شکل زیر می‌توانید این سامانه را مشاهده کنید.

برای شروع خرید و فروش، ابتدا نام نماد مورد نظرتان را در قسمت دیده‌بان جستجو کنید. فرض می‌کنیم شما زغفران نگین را انتخاب کرده‌اید. پس اطلاعات زعفران نگین شامل اندازه هر قرارداد، تاریخ تحویل و اطلاعات دیگر نمایش داده خواهد شد.

قبل از انجام معامله بهتر است به اطلاعات نماد دقت کنید.

اندازه قرارداد، نشان‌دهنده اندازه هر یک قرارداد از نماد موردنظر می‌باشد. یعنی در این مثال هر قرارداد زعفران شامل ۱۰۰ گرم زعفران است.

قیمت تسویه روزانه در معاملات آتی را می‌توان به قیمت پایانی در بازار سهام تشبیه کرد. این مقدار میانگین قیمت معاملات انجام شده برای آموزش بورس و بازار مشتقه هر قرارداد، در نیم ساعت پایانی آخرین جلسه معاملاتی در هر روز است.

اگر حجم معاملات در این نیم ساعت خاص کمتر از ۲۰٪ حجم کل معاملات آن روز باشد، قیمت تسویه روزانه بر اساس یک ساعت پایانی محاسبه می‌شود و اگر حجم معاملات در یک ساعت پایانی نیز کمتر از ۲۰٪ حجم کل معاملات آن روز باشد، این بار قیمت تسویه روزانه براساس حجم کل معاملات آن روز محاسبه می‌شود.

یکی از مهم‌ترین مواردی که باید به آن دقت کنید، مقدار وجه تضمین اولیه است. وجه تضمین اولیه درصدی از ارزش هر قرارداد است که دو طرف می‌پردازند تا ضمانت کنند که به قرارداد پایبند هستند. در این مثال وجه تضمین اولیه برای هر قرارداد زعفران نگین ۳۲۰ هزار تومان می‌باشد.

این مقدار می‌تواند تعدیل شود. یعنی اگر قیمت‌ها کاهش یابند، وجه تضمین خریدار کاهش و وجه تضمین فروشنده افزایش می‌یابد. مبلغ وجه تضمین اولیه توسط بورس تعیین می‌شود. تعدیل آن و بروزرسانی حساب‌ها نیز توسط اتاق پایاپای صورت می‌گیرد.

حداقل وجه تضمین نیز اهمیت زیادی دارد. حساب سرمایه‌گذاران باید همواره به اندازه حداقل وجه تضمین شارژ داشته باشد. این مقدار معمولا به صورت ۶۰٪ وجه تضمین اولیه هر قرارداد درنظر گرفته می‌شود. اگر حساب سرمایه‌گذار از حداقل وجه تضمین کمتر باشد، call margin اتفاق می‌افتد. در این زمان وی باید از معامله صرف‌نظر کند یا حساب خود را تا حداقل وجه تضمین شارژ کند که به آن سپرده جبرانی می‌گویند.

در پایان می‌توانید با ثبت قیمت و تعداد درخواستی، نسبت به خرید یا فروش قراردادهای آتی اقدام کنید.

دقت کنید که تعداد، نشان دهنده تعداد قراردادهای مدنظر شما می‌باشد. عدد ۲۰ که در کادر فوق نوشته شده است، به این معناست که شما تمایل دارید ۲۰ قرارداد آتی هر یک به اندازه ۱۰۰ گرم و ۳۲۰ هزار تومان وجه تضمین اولیه را معامله کنید.

قیمت نوشته شده در کادر نیز قیمتی است که شما برای معامله هر یک گرم زعفران نگین در نظر گرفته‌اید. پس می‌خواهید هر قرارداد ۱۰۰ گرمی زعفران را ۱۳۷۱۰۰۰ تومان و ۲۰ قرارداد را ۲۷۴۲۰۰۰۰ تومان معامله کنید.

در معامله قراردادهای آتی می‌توانید اوراق را بخرید و قبل از سررسید آن را بفروشید یا می‌توانید آن را تا سررسید نگه دارید، کالا را تحویل بگیرید و سپس اقدام به فروش آن کنید. در این‌صورت باید هماهنگی‌های لازم را با کارگزاری، انبار و اتاق پایاپای بورس انجام دهید. دریافت کالا در این حالت شبیه به معامله در بازار فیزیکی می‌باشد. اگر به هر دلیلی نتوانید کالا را در موعد مقرر تحویل بگیرید، باید مبلغی را به عنوان جریمه نکول پرداخت کنید. در این‌صورت دیگر نیازی به دریافت کالا نیست و معامله فسخ می‌شود.

مرحله سوم: برداشت وجه

همانطور که گفته شد، نمی‌توانید از حساب در اختیار بورس خود پول بردارید. اگر نیاز به برداشت وجه دارید، باید تقاضای برداشت وجه را برای کارگزار بفرستید. سپس کارگزار درخواست شما را به بورس ارسال می‌کند. نهایتا بورس کالا وجه درخواستی را از حساب عملیاتی شما به حساب پشتیبان‌تان انتقال می‌دهد و شما می‌توانید مانند هر حساب بانکی دیگر وجه مورد نظرتان را دریافت کنید.

مرحله سوم: برداشت وجه

اگر درخواست برداشت وجه خود را تا ۱۵ دقیقه پس از اتمام جلسه معاملاتی برای کارگزار ارسال کنید، مبلغ درخواستی شما تا ساعت ۱۰ روز کاری بعد، از حساب در اختیار بورس به حساب شخصی‌تان منتقل خواهد شد.

اگر برداشت وجه توسط کارگزار تایید شده باشد، در وضعیت شما مشخص نشان داده می‌شود.

اگر وجه به حساب شخصی شما منتقل نشد می‌توانید علت را در بخش «گزارش درخواست برداشت وجه» ببینید.

نکته: اگر در یک قرارداد در موقعیت خرید قرار داشته باشیم و در یک قرارداد دیگر در موقعیت فروش، در صورت اتمام مهلت سررسید، سفارشات با هم تطبیق داده می شوند و موقعیت بسته می‌شود.

معاملات دوطرفه در قراردادهای آتی چیست؟

یکی از روش‌های معامله در قراردادهای آتی معاملات دوطرفه است. به این معنا که می‌توانید ابتدا اوراق را بفروشید، سپس آن را بخرید!

فرض کنید اوراق پسته را معامله می‌کنید و بر اساس تحلیل‌ها انتظار دارید قیمت پسته در ماه‌های پیش رو کاهش یابد. در این صورت می‌توانید هم اکنون در یک معامله آتی، پسته را بفروشید و چند ماه بعد، پس از ریزش قیمت، آن را بخرید و از تفاوت قیمت به وجود آمده سود کسب کنید. شاید این معامله کمی عجیب به نظر برسد اما این حالت با توجه به این که نوع قرارداد، آتی می‌باشد و نیازی به تحویل کالا در زمان معامله وجود ندارد، امکان‌پذیر است.

نحوه خرید و فروش اوراق اختیار

برای معاملات اختیار می‌توانید از همان سامانه معاملاتی اوراق بهادار استفاده کنید. تنها کافیست به کارگزاری مراجعه کنید تا دسترسی شما در سامانه افزایش یابد.

برای معامله یک نماد خاص ابتدا نام آن را در تابلو معاملات اختیار در سایت بورس کالا پیدا کنید. در شکل زیر گروه سکه و طلا را به عنوان نمونه مشاهده می‌کنید.

با کلیک روی نام هر نماد، روند آن در طی روز معاملاتی نشان داده می‌شود.

پس از مشاهده اطلاعات تابلو، می‌توانید به صفحه معاملات کارگزاری بروید و نام نماد مورد نظرتان را در دیده‌بان جستجو کنید.

سپس اطلاعات نماد مانند اندازه قرارداد، تاریخ سررسید، وجه تضمین و قیمت به ازای هر قرارداد نمایش داده می شود.

حالا از قسمت خرید و فروش می‌توانید تعداد قراردادها و قیمت هر واحد از کالای مد نظر خود را وارد کنید.

پس از ثبت سفارش نیز می‌توانید به قسمت وضعیت سفارش>سفارشات باز مراجعه کنید. در این قسمت سفارشات ثبت شده شما قابل مشاهده بوده و تا زمانی که سفارش انجام نشده باشد، قابل ویرایش یا حذف می‌باشد.

در زمان سررسید قرارداد اختیار نیز می‌توانید به بخش تسویه اوراق مشتقه مراجعه کنید.

در بخش «آخرین مهلت ثبت درخواست» می توانید زمان شروع و پایان ثبت درخواست را مشاهده کنید. در این جا با توجه به تعداد موقعیت‌های باز اقدام به ثبت درخواست خود کنید. هم‌چنین می‌توانید اوراق را به صورت نقدی یا فیزیکی تسویه کنید.

تسویه به صورت نقدی: برای تسویه نقدی چهار حالت وجود دارد:

  • موافقت با تسویه به کسر: با استفاده از این گزینه، شما موافقت خود را برای پرداخت تنها آن بخشی از قرارداد که به صورت نقدی امکان‌پذیر است، اعلام می‌کنید. بخشی که به صورت نقدی تسویه نشود، از آموزش بورس و بازار مشتقه بین خواهد رفت.

مثلا شما ۱۰۰۰ ورقه اختیار دارید. اگر ۸۰۰ سهم از آن قابل پرداخت به صورت نقدی باشد، شما با فعال کردن گزینه فوق می توانید ۸۰۰ سهم را نقدی تسویه کرده و ۲۰۰ سهم بعدی متعلق به شما نخواهد بود و امکان تسویه نقدی یا فیزیکی برای آن وجود نخواهد داشت.

  • اعمال حداکثری: با انتخاب این گزینه تمام موقعیت‌های شما در نماد مربوطه، امکان تسویه به صورت نقدی را خواهند داشت.
  • تعداد درخواست برای تسویه: این گزینه این امکان را می‌دهد که تعداد موقعیت‌های خود را که تمایل به تسویه نقدی آن ها دارید، مشخص کنید.
  • موافقت با اعمال در صورت کسری موقعیت: این امکان فقط در زمانی کاربرد دارد که قبل از تاریخ تسویه، کاربر اقدام به وارد نمودن تعداد درخواست برای تسویه و در زمان تسویه، تعداد موقعیت‌های وی تغییر کرده باشد.

پس از انتخاب گزینه مورد نظرتان روی گزینه «ثبت درخواست تسویه نقدی اختیار» کلیک کنید. با پایان یافتن ثبت درخواست تسویه نقدی از سوی مدیریت فناوری بورس، منتظر اعلام نتایج تسویه نقدی بمانید. نتایج در ستون تعداد موقعیت‌های اعمال شده نمایش داده می‌شود.

تسویه به صورت فیزیکی: در تسویه فیزیکی نیز چهار حالت وجود دارد:

  • موافقت با تسویه در زیان/بی تفاوت: در این حالت اگر در شرایط زیان یا بدون سود/زیان باشید، موافقت خود را اعلام می‌کنید که تسویه فیزیکی را انجام دهید.
  • گزینه‌هایاعمال حداکثری، تعداد درخواست برای تسویه و موافقت با اعمال در صورت کسری موقعیت مانند حالت قبلی می‌باشند.

در پایان روی گزینه «ثبت درخواست تسویه فیزیکی اختیار» کلیک کنید و منتظر اعلام نتایج تسویه فیزیکی از سوی مدیریت فناوری بورس بمانید.

سوالات متداول

برای اطلاع از حساب خود می‌توانید با کارگزاری تماس بگیرید.

حداقل مقدار معامله در قراردادهای آتی، یک قرارداد و حداقل مبلغ مورد نیاز، وجه تضمین آن قرارداد است.

معاملات آتی دارای سررسید هستند. زمانی که یک قرارداد خرید ثبت می‌کنید، اگر تا قبل از سررسید یک قرارداد فروش از همان نماد را با سررسید یکسان ثبت کنید، معامله برای شما بسته می‌شود. در واقع معامله با باز کردن سفارش در خلاف جهت بسته می‌شود. اگر سفارش شما تا سررسید باز بماند، وارد مرحله تحویل/ دریافت کالا می‌شود.

اگر در روز تحویل کالا، معامله انجام شود، وجه تضمین در صورتحساب لحاظ می‌شود. اما اگر هر کدام از طرفین از تحویل دادن یا تحویل گرفتن کالا سر باز بزند، باید یک درصد از کل قرارداد را به عنوان جریمه نکول پرداخت کند. تا زمانی که معامله باز باشد وجه تضمین مسدود بوده و قابل برداشت نیست.

بورس اوراق بهادار تهران چیست؟ معرفی بورس اوراق بهادار تهران

بورس اوراق بهادار تهران چیست؟

در ایران اصطلاح بورس برای بازارهای کالاهای سرمایه‌ای، واسطه و مصرفی به کار می‌رود. این بازارها در یک محدوده جغرافیایی خاص تعریف می‌شوند و کالاهای عمده‌فروش و خرده‌فروش مانند بورس فرش در بازار تهران، بورس آهن و … در خود جای‌داده‌اند. فلسفه کلیدی شکل‌گیری بازار بورس در جهان، تجمیع سرمایه و تأمین مالی شرکت‌ها و پروژه‌های آن‌ها در قالب یک سیستم بازار منسجم، قانونمند، پیوسته و شفاف است.

بازار بورس اوراق بهادار یکی از انواع بورس است که درواقع بازار آن مرجع و بازاری رسمی و مطمئنی است که به جذب سرمایه افراد و بخش‌های خصوصی می‌پردازد تا از این راه بتواند منابع مالی پروژه‌های سرمایه‌گذاری بلندمدت را تأمین کند. در این مقاله قرار است به‌طور کامل با بازار بورس اوراق بهادار تهران و سازمان بورس و اوراق بهادار تهران آشنا شده و به معرفی آن بپردازیم.

بورس اوراق بهادار تهران چیست؟

قبل از پاسخ به سوال بورس تهران چیست؟یا بورس چیست؟ به این مورد میپردازیم که اوراق بهادار هر نوع ورقه یا مستندی است که تضمین‌کننده حقوق مالی قابل‌ارائه برای مالک آن باشد. به‌بیان‌دیگر، بورس اوراق بهادار تهران، نوعی ابزار مالی با قابلیت نقل‌وانتقال به شمار می‌رود که می‌تواند از هر نوعی مانند سهام عادی، سهام ممتاز، حق تقدم، سهام جایزه، اوراق مشارکت، مشتقات، اختیار معامله و قرارداد آتی باشد. این اوراق در بازار سرمایه به سه بخش کلی اوراق بدهی، اوراق حقوق صاحبان سهام و ابزارهای مشتقه تقسیم می‌شوند. باید بدانید که پذیرش و معاملات اوراق بهادار در بورس تهران در سه قالب بازار نقد سهام و صندوق‌های قابل معامله در بورس، بازار اوراق بدهی و بازار مشتقه انجام می‌شود.

حالا اگر بخواهیم درباره بورس اوراق بهادار تهران صحبت کنیم بازاری متشکل و خود انتظام است که اوراق بهادار در آن توسط کارگزاران یا معامله‌گران طبق قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران، به دادوستد قرار می‌گیرد.

تاریخچه کوتاهی از بورس اوراق بهادار تهران

بورس اوراق بهادار تهران در بهمن‌ماه سال ۱۳۴۶ بر پایه قانون مصوب اردیبهشتت ماه ۱۳۴۵ تأسیس شد و راه‌اندازی سازمان بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۳۸۴ از محل وجوه امانی نزد سازمان کارگزاران بورس اوراق بهادار تهران تأمین شد. امروزه این بازار به شکل شرکت‌های سهامی با مسئولیت محدود یا شرکت سهامی عام اداره می‌شود که در آن سهام شرکت‌ها و اوراق مشارکت مورد معامله قرار می‌گیرد. مشخصه مهم این بازار، حمایت قانونی از صاحبان پس‌اندازها یا سرمایه‌های راکد است. پیشنهاد میکنم مقاله شرکت‌های بورس کالا را هم مطالعه کنید
دوران فعالیت بورس اوراق بهادار را می‌توان به چهار دوره تقسیم کرد:

• دوره نخست ۱۳۴۶ تا آموزش بورس و بازار مشتقه ۱۳۵۷
• دوره دوم ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷
• دوره سوم ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۳
• دوره چهارم از ۱۳۸۴ تاکنون

معرفی بورس اوراق بهادار تهران

ارکان اصلی بورس اوراق بهادار

در قانون تأسیس بورس چهار رکن اصلی برای اداره امور سازمان بورس ایران تعیین‌شده است:
۱٫ شورای بورس: وظیفه تعیین مقررات و همچنین نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات مربوط را دارد.
۲٫ هیأت پذیرش اوراق بهادار: به‌منظور اخذ تصمیم نسبت به قبول یا رد اوراق بهادار در بورس یا حذف آن‌ها از لیست اوراق بهادار پذیرفته‌شده است.
۳٫ سازمان کارگزاران بورس و دبیر کل: وظیفه آن ایجاد تسهیلات لازم جهت خریدوفروش اوراق بهادار، نظارت بر انجام معاملات، مراقبت در حسن جریان امور و روابط بین کارگزاران و مشتریان است.(در ادامه مقاله آیا بیت کوین قانونی است را هم بخوانید)۴٫ هیأت داوری: این هیأت به اختلاف بین کارگزاران با یکدیگر و فروشندگان و خریداران اوراق بهادار با کارگزاران که از معاملات در بورس ناشی می‌شود رسیدگی می‌کند.

مزایای بورس اوراق بهادار

این بورس از دو دیدگاه متفاوت دارای مزایای مختلفی است که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم:

۱) مزایای بورس برای شکوفایی اقتصاد

جمع‌آوری سرمایه‌های جزئی و پراکنده و انباشت آن برای تجهیز منابع مالی شرکت‌ها
به‌کارگیری پس‌انداز‌های راکد در امر تولید و تأمین مالی دولت و مؤسسات
کنترل حجم پول، نقدینگی و تورم از طریق فروش سهام و انتشار اوراق مشارکت
بورس به‌مثابه بازار رقابت کامل
رشد تولید ناخالص ملی، اشتغال و کمک به حفظ تعادل اقتصادی کشور
توزیع عادلانه ثروت از طریق گسترش مالکیت عمومی و ایجاد احساس مشارکت عمومی
افزایش درجه نقد شوندگی ثروت افراد

مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برو به دکمه بالا